अनलाइन डबली
काठमाडौँ । आजबाट नयाँ आर्थिक बर्ष सुरु भएको छ । बालेन नेतृत्वको सरकारले ल्याएको आर्थिक वर्ष २०८३÷०८४ पनि आजबाट कार्यान्वयन हुने भएको छ ।
संविधानमा स्वास्थ्य र शिक्षालाई मौलिक हक भन्दै निःशूल्क हुने भनिएपनि बालेन सरकारले शिक्षा र स्वास्थ्यमा पहिलोपटक नयाँ कर लगाएको छ । जुन आजदेखि सक्रिय हुनेछन् ।
आर्थिक ऐन, २०८३ अनुसार बिरामी वा उपचार गर्ने व्यक्तिले अस्पताललाई तिर्ने हरेक रकममा ३ प्रतिशत स्वास्थ्य समता शुल्क लाग्नेछ । त्यस्तै, विद्यार्थीको नाममा निजी विद्यालयले लिने हरेक शुल्कमा पनि ३ प्रतिशत शिक्षा समता शुल्क लाग्नेछ ।
बालेन सरकारले करको दायरा विस्तार गर्दै नयाँ कर शीर्षकका रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याएको हो ।
त्यसैगरी आजबाटै विद्युत र राइड सेयर सेवामा पहिलोपटक मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) लागू भएको छ । अघिल्लो प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारले छुट दिएको विद्युत कर पनि बालेन सरकारले बढाएको छ । अब ५० युनिट विद्युत प्रयोग गर्नेहरुले पाँच प्रतिशत थप कर तिर्नुपर्ने भएको छ ।
ऋाजदेखि सेयर र घरजग्गा कारोबारमा पुँजीगत लाभकरको नयाँ दर, आयकरको नयाँ सीमा तथा केही अन्य करसम्बन्धी व्यवस्था पनि भएका छन् ।
सरकारले जेठ १५ गतेदेखि आन्तरिक उत्पादन प्रवद्र्धन तथा संरक्षण शुल्क (डिपिएफ) र स्वच्छ पूर्वाधार लगानी शुल्क लागू गरिसकेको छ ।
बलेन सरकारले कृषि सामग्री, दुग्धजन्य उत्पादन तथा केही घरायसी वस्तुमा अन्तःशुल्क हटाएर डिपिएफ लगाएको छ । अन्तःशुल्कभन्दा डिपिएफको दर बढी छ । त्यस्तै, टेलिभिजन, मोबाइल, फ्रिज, वासिङ मेसिनलगायत केही घरायसी वस्तुमा पनि यो शुल्क लगाइएको छ ।
बालेन सरकारले आयकरका सीमा पनि बढाएको छ । नयाँ व्यवस्थाअनुसार अब १० लाख रुपैयाँसम्मको आम्दानीमा १ प्रतिशत, १० देखि १५ लाखसम्म १० प्रतिशत, १५ देखि २५ लाखसम्म २० प्रतिशत, २५ देखि ४० लाखसम्म २७ प्रतिशत र त्यसभन्दा माथिको आम्दानीमा २९ प्रतिशत कर लाग्नेछ। यसअघि ६ वटा तहमा १ प्रतिशतदेखि ३९ प्रतिशतसम्म कर लाग्ने व्यवस्था थियो । अहिले करका तह पाँचमा सीमित गरिएका छन् भने माथिल्लो दर २९ प्रतिशतमा झारिएको छ ।
