काठमाडौं । प्रविधिको तीव्र विकाससँगै प्रेम अभिव्यक्त गर्ने तरिका मात्र होइन, प्रेमको अर्थ र अनुभव पनि बदलिँदै गएको छ । स्मार्टफोन, सामाजिक सञ्जाल र डेटिङ एप्सले सम्बन्ध सुरु गर्ने, अघि बढाउने र अन्त्य गर्ने प्रक्रियालाई नै नयाँ स्वरूप दिएका छन् ।
डिजिटल युगमा प्रेम अब पत्र, प्रतिक्षा र प्रत्यक्ष भेटघाटमा मात्र सीमित छैन । यो ‘इनबक्स’, ‘भिडियो कल’ र ‘इमोजी’ मार्फत पनि बाँचिरहेको छ ।
सामाजिक सञ्जालबाट सुरु हुने सम्बन्ध
अहिले धेरै युवायुवतीको प्रेम कथा फेसबुक, इन्स्टाग्राम वा टिकटकबाट सुरु हुन्छ । ‘फ्रेन्ड रिक्वेस्ट’ स्वीकार गरेपछि सुरु हुने सामान्य कुराकानी क्रमशः गहिरो सम्बन्धमा रूपान्तरण हुने क्रम बढ्दो छ । साझा रुचि, फोटो, स्टाटस र स्टोरीमार्फत एक–अर्काको जीवन बुझ्ने प्रक्रिया छिटो र सजिलो भएको छ ।
पहिले जस्तै महिनौँ कुराकानी गरेर भावना प्रकट गर्नुपर्ने बाध्यता छैन । एक ‘रिप्लाइ’ वा ‘रियाक्सन’ ले नै सम्बन्धको संकेत दिन सक्छ । तर यसले सम्बन्धको गहिराइ पनि कति ? भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
‘सिन’ र ‘लास्ट सिन’ को मनोविज्ञान
डिजिटल प्रेमको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष भनेको अनलाइन उपस्थितिको प्रभाव हो। ‘म्यासेज पढेर जवाफ नदिनु’, ‘लास्ट सीन लुकाउनु’ वा ‘अनफोलो गर्नु’ जस्ता साना गतिविधिले ठूलो भावनात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
डिजिटल प्लेटफर्मले सम्बन्धमा असुरक्षा र तुलना बढाएको छ । पार्टनर कसको पोस्टमा ‘लाइक’ गरिरहेको छ? कससँग धेरै कुरा गरिरहेको छ? यस्ता प्रश्नले अविश्वास र झगडा बढाउने गरेका छन् ।
लामो दूरीको प्रेममा सहज
डिजिटल युगको सकारात्मक पक्ष भनेको दूरीले सम्बन्ध टुट्ने सम्भावना कम हुनु हो। विदेशमा रहेका जोडी भिडियो कल, भ्वाइस नोट र अनलाइन सरप्राइजमार्फत सम्बन्धलाई जीवन्त राख्न सक्षम भएका छन् ।
पहिले वर्षमा एकपटक भेट्नुपर्ने जोडी अहिले दैनिक रूपमा आमनेसामने कुरा गर्न सक्छन्। यसले भावनात्मक दूरी घटाएको छ ।
डेटिङ एप्स र विकल्पको विस्तार
डेटिङ एप्सले प्रेम खोज्ने प्रक्रिया पनि परिवर्तन गरेको छ । समान रुचि र प्राथमिकताका आधारमा जोडी खोज्ने सुविधा उपलब्ध छ ।
तर विकल्प धेरै हुँदा निर्णय गर्न गाह्रो हुने समस्या पनि देखिएको छ। खोज्ने प्रवृत्तिले स्थायित्वमा असर पु¥याएको मनोविश्लेषकहरू बताउँछन् ।
सार्वजनिक प्रेम र निजी सीमाना
सामाजिक सञ्जालमा सम्बन्ध सार्वजनिक गर्ने चलन बढेको छ । कपल फोटो, एनिभर्सरी पोस्ट, ‘कपल रील’ आदीले प्रेमलाई प्रदर्शनात्मक बनाएको छ। तर जब सम्बन्धमा समस्या आउँछ, त्यही सार्वजनिकता बोझ बन्न सक्छ । ‘ब्रेकअप पोस्ट’ र ‘डिजिटल ब्लक’ आधुनिक प्रेमका नयाँ अध्याय बनेका छन् ।
बदलिँदो प्राथमिकता
डिजिटल पुस्ताले सम्बन्धमा बराबरी, स्वतन्त्रता र खुलापन खोजिरहेको देखिन्छ। करिअर, व्यक्तिगत लक्ष्य र मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति बढेको छ।
अहिलेको प्रेम केवल भावना मात्र होइन,समझदारी, स्पेस र संवादमा आधारित बन्दै गएको छ। डिजिटल युगले प्रेमलाई सजिलो पनि बनाएको छ र जटिल पनि। एक क्लिकमै सम्बन्ध सुरु हुन्छ, तर त्यही क्लिकले अन्त्य पनि हुन सक्छ ।
प्रविधि केवल माध्यम हो—सम्बन्धको आधार भने अझै पनि विश्वास, सम्मान र समझदारी नै हो। डिजिटल संसारमा प्रेमको रूप बदलिएको छ, तर प्रेमको मूल भावना भने उही—नजिक हुनु, बुझिनु र साथ पाउनु—अझै जीवित नै छ।